Het nieuwe levenswiel

De 9 behoeften die het leven maken

Tijdens een lezing van Marshall Rosenberg spreekt hij over de Chileense econoom Manfred Max-Neef, die een economisch systeem ontwikkelde, gebaseerd op negen fundamentele menselijke behoeften.

Zowel hij als ikzelf kunnen ons daarin vinden. Misschien willen we een vervuld leven, waar we deze behoeften centraal stellen.

In deze blog deel ik mijn eigen vertaling en interpretatie van deze negen behoeften. Geen nieuwe theorie, maar een uitnodiging om met een andere bril naar jezelf, naar anderen en naar onze samenleving te kijken.

Inhoud

1. Waarom een nieuw levenswiel?

2. Behoeften en strategieën

3. Dankbaarheid als giraf-brandstof

4. Verdieping van de 9 fundamentele behoeften

5. Marshall Rosenberg en Manfred Max-Neef

6. Andere behoeftenmodellen en de behoeftenmatrix van Max-Neef

7. Dweilen met de kraan open
   

Deze blog begint eenvoudig en wordt gaandeweg wat theoretischer. Je hoeft hem niet in één keer uit te lezen. Gebruik hem gerust als naslagwerk en keer later terug naar de verdiepende hoofdstukken.

Hoofdstuk 1

Waarom een nieuw levenswiel?

Er bestaan heel wat levenswielen binnen coaching.

Het bekendste verdeelt ons leven in verschillende domeinen: carrière, geld, gezondheid, vrienden en familie, partnerrelatie, persoonlijke groei, plezier en ontspanning en onze fysieke omgeving.

Aan elk domein geef je een score van 1 tot 10.

Zo krijg je een analyse van je huidige situatie.

Het kan waardevol zijn en helderheid brengen over waar in jouw leven meer aandacht naartoe mag gaan.

Maar het blijft een analyse of een diagnose.

Misschien mist het daardoor wat diepgang.

Probeer het gerust eens uit. Of je er iets aan hebt.

Mij zegt het niet veel.

Enkel wat zelfoordeel.

En misschien is het ook interessant(er) om eens naar een ander levenswiel te kijken.

Doorheen je leven keren een aantal fundamentele menselijke behoeften steeds opnieuw terug.

Misschien zijn het wel deze negen behoeften van Manfred Max-Neef, zoals Marshall Rosenberg ze beschrijft, verder vertaald en geïnterpreteerd door uw dienaar. 😉

Hoofdstuk 2

Behoeften en strategieën

Een belangrijk onderscheid binnen de Verbindende Communicatie is het verschil tussen behoeften en strategieën.

Een behoefte is universeel, los van PLATO:

Persoon

Locatie

Actie

Tijd

Object

Een strategie is de manier waarop we proberen die behoefte te vervullen (concreet mét PLATO).

Om onze behoeften te vervullen, is het helpend om meerdere strategieën te bedenken. Zo komen we minder snel in de valkuil dat één persoon of één ding bepalend is voor wat voor onszelf belangrijk is.

Je kan dit nieuwe levenswiel gebruiken om stil te staan bij de vraag of je voldoende strategieën hebt om een vervuld leven te leiden.

Welke behoeften zijn vandaag al vervuld?

Welke behoeften vragen wat meer aandacht?

En heb ik voldoende verschillende strategieën om aan die behoeften tegemoet te komen?

Hoe bewuster we kiezen voor die verschillende strategieën,

hoe vrijer we zijn.

Hoofdstuk 3

Dankbaarheid – Giraf-brandstof

Maker: Tambako The Jaguar Auteursrecht: CC CY-ND Tambako 2016

Ons oerbrein houdt zich het liefst bezig met gevaar, onveiligheid en problemen.

Het oerbrein is onze hersenstam, reptielenbrein en ons zoogdierenbrein, ons emotionele brein.

Dat was nodig in onze oeromgeving.

Een giftige slang of plant kon je leven kosten. Als ls de beste jager van de groep uitviel, kwam zelfs onze basisbehoefte aan levensonderhoud in het gedrang.

Ons oerbrein maakt zich dus graag zorgen.

Het is belangrijk om stil te staan bij de behoeften die nog niet helemaal vervuld zijn.

Maar dat kan soms de bovenhand nemen.

Als we onze grote hersenstam, ons mensbrein, niet voldoende temmen, kan het helemaal meegaan met het oerbrein en zich preoccupëren met die zorgen.

Het is even belangrijk, en misschien nog wel belangrijker, om ons ook te richten op de behoeften die al vervuld zijn.

Neem daarom ook bewust de tijd om stil te staan bij de behoeften die vandaag wel al vervuld zijn. Denk aan een veilig onderkomen, onze veilige samenleving, de mensen rondom ons of de mogelijkheid om creatief te zijn.

Sta daar even bewust bij stil.

Zo komt je stress-zorgen-oerbrein tot rust.

Uit ook je dankbaarheid naar de mensen die bijdragen aan het vervullen van die behoeften.

Dat kan opnieuw met de vier stappen van Verbindende Communicatie:

Waarneming: Wat doet de ander concreet?

Gevoel: Wat voel jij?

Behoefte: Welke behoefte werd vervuld?

Stap 4. Het verzoek: Normaal vragen we hier iets. Maar bij bedankbaarheid uiten zeggen we hier: 'Dankjewel'. 😊

Hoofdstuk 4

Verdieping van de 9 fundamentele behoeften

Om je nog wat verder te helpen verdiepen, vind je hieronder een uitgebreidere lijst van behoeften, geclusterd volgens deze negen fundamentele behoeften.

Ze kunnen helpen om nauwkeuriger onder woorden te brengen wat er in jezelf leeft. Soms voel je dat er "iets" belangrijk is, maar vind je er niet meteen de juiste woorden voor. Zo'n lijst kan dan inspireren, zonder dat je ze als een vaste waarheid hoeft te zien.

Opmerking: Sommige behoeften overlappen meerdere categorieën. Deze clustering is daarom een inhoudelijke interpretatie, bedoeld als hulpmiddel voor studie, reflectie en dialoog, niet als een officiële of definitieve indeling.

Er bestaan verschillende modellen en ze zijn allemaal waardevol.

Hoofdstuk 5

Marshall Rosenberg en Manfred Max-Neef

Hieronder vind je een rechtstreekse quote van Marshall Rosenberg over de negen fundamentele menselijke behoeften volgens de Chileense econoom Manfred Max-Neef.

ROSENBERG: Let me give you all nine of them, because, according to the Chilean economist, Manfred Max-Neef, we only have about nine needs. Needs are very important to Max-Neef, because his whole economic system is based on human needs. How do we measure them, so we really gauge our economy, its success, on the meeting of human needs – and not the tragic way we have been measuring it?

The first one he calls, “sustenance": food, shelter, and water – the basic, physical needs. Next, “safety”: protection. Next, “love”. Next, “understanding”. Next, “community”. Next, “recreation”: play, rest; he lumps those as one. Then, one of the most important needs of all, “autonomy”. Look in the newspaper on any, given day and see how many wars are going on over that need. Human beings have a strong need to be in charge of their own lives, to not have somebody claiming to know what they have to do or should do. Anybody who says that to them, it threatens his or her autonomy. You see all the wars going on between nations. Listen in on any family with children. You will hear autonomy wars. “It’s time to go wash up for bed.” “No, I don’t wanna.” “Did you hear me?” “No!” See? An autonomy war. Another need, “creativity.” Then, according to Victor Frankl, probably the most important need of all, a need for “meaning”: purpose in life. How sad, how few people on the planet are getting that need met. They are educated to misrepresent needs, according to Michael Lerner. We have been educated to misrepresent our needs. We have been educated to think we have a need to consume, a need for money, a need for status – not realizing those are not needs.

Wat meer over Max-Neef

Manfred Max-Neef ontwikkelde een economisch model waarin niet economische groei, maar de mens centraal staat.

Volgens hem wordt de kwaliteit van leven niet bepaald door hoeveel we bezitten of produceren, maar door de mate waarin onze fundamentele menselijke behoeften vervuld zijn.

Max-Neef beschrijft negen fundamentele menselijke behoeften.

In tegenstelling tot Maslow ziet Max-Neef de behoeften niet als een hiërarchie. Ze zijn allemaal belangrijk en beïnvloeden elkaar voortdurend. Alleen levensonderhoud is vanzelfsprekend noodzakelijk om überhaupt te kunnen leven.

Een interessant anti-autoritair uitgangspunt

Max-Neef maakt ook een onderscheid tussen oplossingen die van onderuit ontstaan en oplossingen die van bovenaf worden opgelegd.

Volgens hem vervullen oplossingen die mensen of gemeenschappen zelf ontwikkelen vaak meerdere behoeften tegelijk. Ze versterken autonomie, samenwerking en menselijke ontwikkeling.

Oplossingen die van bovenaf worden opgelegd – zoals dwang, censuur, propaganda of overdreven bureaucratie – kunnen er soms uitzien alsof ze behoeften vervullen, maar ondermijnen volgens Max-Neef vaak net autonomie, participatie en menselijke groei.

Die nadruk op zelforganisatie, participatie en verantwoordelijkheid maakt zijn model opvallend mensgericht en sluit voor veel mensen mooi aan bij de visie van Marshall Rosenberg op menselijke behoeften.

Max-Neef noemt deze strategieën satisfiers. Daarmee doelt hij de manieren waarop we proberen onze fundamentele behoeften te vervullen.

Hoofdstuk 6

Andere behoeftenmodellen en de behoeftematrix van Max-Neef

Er bestaan verschillende modellen die menselijke behoeften proberen te beschrijven.

Hieronder vind je een vergelijking van enkele bekende modellen.

Maslow	Burton	Rosenberg	Max-Neef
Voeding, water, onderdak	Distributieve rechtvaardigheid	Fysieke verzorging (Physical Nurturance)	Levensonderhoud (Subsistence)
Veiligheid en zekerheid	Veiligheid en zekerheid	Wederzijdse afhankelijkheid (Interdependence)	Bescherming (Protection)
Erbij horen / liefde	Erbij horen (Belongingness)	Liefde & Integriteit	Affectie (Affection)
Eigenwaarde	Eigenwaarde	Autonomie	Begrip (Understanding)
Persoonlijke ontplooiing	Persoonlijke ontplooiing	Spel	Creatie (Creation)
—	Identiteit	Vieren en rouwen	Identiteit (Identity)
—	Culturele veiligheid	Spirituele verbondenheid (Spiritual Communion)	Ontspanning / vrije tijd (Leisure / Idleness)
—	Vrijheid	—	Vrijheid (Freedom)
—	Participatie	—	Participatie (Participation)

Zelf ga ik, op deze moment, het meeste ‘aan 'van de negen fundamentele behoeften van Max-Neef, zoals Marshall Rosenberg ze in zijn werk aanhaalt. Daarom heb ik ervoor gekozen om in deze blog verder met deze indeling te werken.

De behoeftenmatrix van Max-Neef

Als je van lijstjes houdt, dan vind je dit vast ook nog een interessant overzicht. 😉

Naast de negen fundamentele behoeften ontwikkelde Max-Neef ook een behoeftenmatrix.

Daarin maakt hij een onderscheid tussen:

• Zijn (Being): persoonlijke eigenschappen en kwaliteiten.

• Hebben (Having): middelen, structuren en omstandigheden.

• Doen (Doing): handelingen en gedragingen.

• Interactie / Omgeving (Interacting): de plaatsen en context waarin behoeften vervuld worden.

Voor elk van de negen fundamentele behoeften geeft hij voorbeelden binnen deze vier domeinen.

Zo wordt zichtbaar dat één behoefte op heel verschillende manieren vervuld kan worden.

Matrix van behoeften en satisfiers	Zijn (Being)	Hebben (Having)	Doen (Doing)	Interactie / Omgeving (Interacting)
Levensonderhoud (Subsistence)	Lichamelijke gezondheid, mentale gezondheid, evenwicht, aanpassings-vermogen	Voeding, onderdak, werk	Voeden, voortplanten, rusten, werken	Leefomgeving, sociale omgeving
Bescherming (Protection)	Zorgzaamheid, aanpassings-vermogen, autonomie, evenwicht, solidariteit	Verzekerings-systemen, spaargeld, sociale zekerheid, gezondheidszorg, rechten, gezin, werk	Samenwerken, voorkomen, plannen, zorgen voor, genezen, helpen	Woonomgeving, sociale omgeving, woonruimte
Affectie (Affection)	Eigenwaarde, solidariteit, respect, tolerantie, vrijgevigheid, ontvankelijkheid, passie, vastberadenheid, sensualiteit	Vriendschappen, gezin, partnerschappen, huisdieren, relatie met de natuur	Liefhebben, strelen, emoties uiten, delen, zorgen voor, koesteren, waarderen	Privacy, intimiteit, thuis, ruimte voor verbondenheid
Begrip (Understanding)	Kritisch bewustzijn, ontvankelijkheid, nieuwsgierigheid, verwondering, discipline, intuïtie, rationaliteit	Literatuur, leraren, methoden, onderwijsbeleid, communicatie-beleid	Onderzoeken, studeren, experimenteren, onderwijzen, analyseren, mediteren	Leeromgevingen, scholen, universiteiten, academies, groepen, gemeenschappen, gezin
Participatie (Participation)	Aanpassingsvermogen, ontvankelijkheid, solidariteit, bereidheid, vastberadenheid, toewijding, respect, passie	Rechten, verantwoordelijkheden, plichten, privileges, werk	Zich aansluiten, samenwerken, voorstellen doen, delen, van mening verschillen, gehoorzamen, deelnemen, overeenkomen, meningen uiten	Omgevingen voor participatie, feesten, verenigingen, kerken, gemeenschappen, buurten, gezin
Ontspanning / Vrije tijd (Idleness / Leisure)	Nieuwsgierigheid, ontvankelijkheid, verbeelding, onbevangenheid, gevoel voor humor, kalmte, sensualiteit	Spellen, voorstellingen, clubs, feesten, innerlijke rust	Dagdromen, mijmeren, dromen, herinneringen ophalen, fantaseren, ontspannen, plezier maken, spelen	Privacy, intimiteit, plekken van verbondenheid, vrije tijd, natuurlijke omgeving, landschappen
Creatie (Creation)	Passie, vastberadenheid, intuïtie, verbeelding, moed, rationaliteit, autonomie, vindingrijkheid, nieuwsgierigheid	Vaardigheden, talenten, methoden, werk	Werken, uitvinden, bouwen, ontwerpen, componeren, interpreteren	Productieve omgevingen, feedback, workshops, culturele groepen, publiek, ruimtes voor expressie, tijdsruimte om vrij te creëren
Identiteit (Identity)	Gevoel ergens bij te horen, consistentie, onderscheidings-vermogen, eigenwaarde, assertiviteit	Symbolen, taal, religie, gewoonten, tradities, referentiegroepen, seksualiteit, waarden, normen, historisch geheugen, werk	Je engageren, jezelf integreren, confronteren, beslissen, jezelf leren kennen, jezelf erkennen, jezelf ontplooien, groeien	Sociale ritmes, dagelijkse leefomgeving, groepen waarbij je hoort, levensfasen
Vrijheid (Freedom)	Autonomie, eigenwaarde, vastberadenheid, passie, assertiviteit, openheid, moed, rebellie, tolerantie	Gelijke rechten	Van mening verschillen, kiezen, anders durven zijn, risico's nemen, bewustzijn ontwikkelen, engagement aangaan, ongehoorzaam durven zijn	Ruimtelijke en temporele vrijheid / flexibiliteit

Ik vind dit een mooi model om nog wat dieper na te denken over de verschillende strategieën die we gebruiken om onze behoeften te vervullen. Vooral wanneer je merkt dat één strategie niet meer werkt, kan deze matrix inspireren om nieuwe mogelijkheden te ontdekken.

Hoofdstuk 7

Dweilen met de kraan open.

Bij de bronsite van het Center for Nonviolent Communication, waar ik al deze tabellen heb gevonden in het Engels, staat op een gegeven moment dit stukje uit een boek.

Als we Verbindende Communicatie enkel toepassen om zelf te leren omgaan met een samenleving die vierkant draait, zonder manieren te vinden die de samenleving veranderen, dan is NVC gewoon het volgende narcoticum. Het zoethoud middel.

Door behoeften centraal te stellen in onze samenleving , onze famillie, gemeenschap, turnkring, bedrijf, noem zo maar op,... kunnen we van onderuit die beweging vormen die op lange termijn voor maatschappijverandering kan zorgen.

Het is heel normaal om eerst vooral te focussen in onze directe omgeving om ervoor te zorgen dat we zelf al beter in verbinding kunnen gaan.

Daarna is er de uitnodiging om naast de vraag 'Wat kan ik doen om mijn behoeftes te vervullen?' ook de vraag te stellen 'Wat kan ik doen zodat Onze behoeftes vervuld kunnen worden?'

Je zou het niet zeggen als je het nieuws openslaat.

Nog altijd denken mensen dat ze door straffen en belonen anderen kunnen bedwingen.

En tegelijkertijd is er ook een grote, niet zo zichtbare, ondergrondse beweging bezig.

Van mensen die wel in vrede en harmonie willen leven.

Dat bewustzijn is aanwezig en dat blijft groeien.

Met Verbindende Groeten

Benjamin

Ben Chi